Jan Bosteels
Een in mei 2010 verschenen rapport van de afdeling Monitoring en Studie van het Departement Landbouw en Visserij van de Vlaamse overheid schetst een helder beeld van de Vlaamse biologische landbouwsector anno 2009. Vlaanderen beschikte in 2009 over 3.658 hectare biologische landbouwgrond, een stijging met bijna 5% ten opzichte van 2008.
De grootste stijging situeert zich in de sector kleinfruit en noten, waar we een toename zien van meer dan 43%. De biologische veestapel is met 11,7% toegenomen, wat vooral op rekening te schrijven valt van de legkippen. De geitenboeren gaven er dan weer massaal de brui aan (-38%). In totaal kwamen er in 2009 eenentwintig nieuwe bioproducenten bij in Vlaanderen, terwijl acht anderen hun activiteiten om diverse redenen stopzetten. Een netto-toename van dertien producenten.
Minder goed dan Europa
Biolandbouw neemt 0,6% in van het totale Vlaamse landbouwareaal en doet het daarmee in de Europese context nog altijd niet zo goed. Over heel Europa bekeken bedraagt de biolandbouwoppervlakte bijna 8 miljoen ha, of 4,5% van het totale landbouwareaal. De groei situeert zich voornamelijk in Spanje (+33%), waar bio een aandeel heeft van 5,3% in de landbouw. Het Europese land met het grootste percentage biolandbouw is Oostenrijk (12%), gevolgd door Zweden, Griekenland en Tsjechië.
Op het gebied van consumptie scoort België beter en staan we zelfs in de top tien van de belangrijkste Europese markten. Verkoop van bioproducten is goed voor 1,5% van de totale voedingsmarkt. Wat dat betreft is Denemarken de wereldleider met een aandeel van maar liefst 6,7% van de totale voedingsmarkt.
De groei van het fruit
De Belgische biologische fruitsector bevindt zich in een benijdenswaardige positie. De vraag naar biofruit is nog altijd groter dan het stijgende aanbod. België is de belangrijkste Europese producent van bioperen. In 2008 werd ongeveer 2.000 ton bio-appelen en 400 ton bioperen geoogst (op een totale Europese productie van 2.100 ton bioperen). Een biologische appel- of perenteler kan in sommige gevallen bijna dubbel zoveel verdienen per ton kwaliteitsfruit. Het rapport geeft aan dat er nog plaats is voor extra biofruitboeren.
De rol van de overheid
Biologisch produceren is arbeidsintensiever dan conventionele landbouw en vraagt ook meer inspanningen op het gebied van veevoer en investeringen. De overheid steunt de bioboeren tijdens en ook na hun conversie met een hectarepremie, die de extra kosten en lagere inkomsten compenseert (goed voor in totaal 656.000 euro.) Alles samen investeerde de overheid afgelopen jaar bijna 3,5 miljoen euro in steun aan producenten, afzet, promotie, onderzoek en ontwikkeling en vorming en voorlichting van bioboeren.
De rol van de consument
Bioproducten haalden vorig jaar een marktaandeel van 1,5%. De Vlaamse bioconsument besteedde in 2009 in totaal 15% meer aan bio dan in 2008. Ongeveer 17% van de consumenten koopt 'regelmatig' bio (door het rapport gedefinieerd als minstens 1 product om de 10 dagen). De kopersgroep van biogroenten kende vorig jaar een enorme groei. Meer dan de helft van de Belgen koopt af en toe biogroenten. Steeds meer mensen kopen ook biozuivel, biofruit en biobrood. De typische bioconsument is welstellender dan gemiddeld, niet verwonderlijk als je weet dat bioproducten gemiddeld een derde duurder zijn dan hun conventionele tegenhangers, al zijn er grote verschillen naargelang over welk product het gaat.
Voor de Vlaming is het belangrijkste kanaal om bio aan te schaffen de supermarkt, waar bijna de helft van alle bio-aankopen plaatsvindt. Natuurvoedingswinkels zijn goed voor een derde van de aankopen. De rechtstreekse verkoop en de verkoop in de buurtsupermarkt gingen er vorig jaar op achteruit. Al bij al heeft de biologische landbouw in ons land nauwelijks te lijden gehad onder de economische crisis.
Bio in Vlaanderen: de inhaalbeweging is gestart
An Jamart, coördinator Landbouw van Bioforum, de koepelorganisatie van de biosector, verwacht veel van de samenwerking met Boerenbond en ABS om biolandbouw groter te maken in Vlaanderen. De overheid, het Algemeen Boerensyndicaat, Boerenbond en Bioforum werken allemaal samen voor meer biolandbouw in Vlaanderen. Het strategisch plan biologische landbouw is niet alleen door de biosector, maar ook door de conventionele boerenorganisaties ondertekend, waarmee Bioforum in 2008 een samenwerkingsverband aanging. Ondertussen werden door de verenigde organisaties al twee projecten opgestart. Het project Bio zoekt Boer probeert tien landbouwers per jaar te doen omschakelen naar biologische landbouw. Een nieuw project – Bio zoekt Keten - probeert vraag en aanbod van bio beter op elkaar af te stemmen.
Wat bemoeilijkt de groei van biolandbouw in Vlaanderen?
An Jamart: "In Wallonië is het relatief makkelijker om op bio om te schakelen dan in Vlaanderen, waar door de ver doorgedrongen verstedelijking landbouwgrond schaars en heel duur is. De versnipperde ruimtelijke ordening in Vlaanderen draagt ook niet bij tot een makkelijke conversie. Biolandbouw is over het algemeen gebaat bij een korte keten tussen landbouwer en consument, maar in Vlaanderen wordt de helft van de bioproducten in de supermarkt verkocht. Om enerzijds aan de wensen van de lange keten tegemoet te komen, die specialisatie wenst, en anderzijds te kunnen vasthouden aan de basisprincipes van de biologische landbouw, zoals vruchtwisseling, proberen we een oplossing te vinden via vruchtwisseling over de bedrijven heen Veilingen als Brava in Asse en Kampenhout en Reo in Roeselare helpen daarbij."
Heeft een bioboer automatisch minder inkomen en (dus) meer overheidssteun nodig dan een conventionele landbouwer?
An Jamart: "De meeste huidige bioboeren zijn mensen die vanuit een overtuiging in de biolandbouw gestapt zijn. Ondertussen zijn zij uitgegroeid tot professionele landbouwers die een grote diversiteit aan de dag leggen, met thuisverkoop en andere afzetmogelijkheden. Inschakelaars vanuit de gewone landbouw hebben de neiging om zich meer te specialiseren, zonder uiteraard aan monocultuur te doen. We zijn ervan overtuigd dat het moet lukken om de omzet in de biolandbouwbedrijven te verhogen zonder de basisprincipes van biolandbouw te verloochenen. We stellen dat ook vast in Duitsland, waar grote biobedrijven even goede cijfers halen als bedrijven in de gangbare landbouwsector. Die voorbeelden komen voorlopig nog te weinig in beeld, maar het mag duidelijk zijn: als je op een goede manier aan de slag gaat met de bodem, met organische meststoffen, vruchtwisseling en natuurlijke gewasbescherming, dan bereik je goede resultaten. En dat terwijl de conventionele boeren met hun monocultuur en hun gebruik van kunstmeststoffen en pesticiden de bodem dermate hebben uitgeput dat ook zij genoodzaakt worden een andere weg in te slaan."
Als de conventionele landbouw verduurzaamt, is bio dan nog wel nodig?
An Jamart: "Het klopt dat de conventionele landbouw elementen overneemt uit de biologische landbouw en duurzamer wordt, maar biolandbouw is meer dan dat. Ik geloof dat biologische landbouw de beste leerling van de klas kan zijn omdat bio via het sluiten van de kringlopen werkt op heel veel verschillende factoren zoals bodem, gewasbescherming en ook dierenwelzijn hoog in het vaandel draagt , en dat alles binnen een totaalaanpak."
Hoe moeilijk is het om vraag en aanbod van bio op elkaar af te stemmen?
"Nu er steeds grotere bedrijven overschakelen op bio, is dat een hele evenwichtsoefening geworden. De ketenmanager van Bioforum stemt samen met de Brava-veiling, waar de meeste bioboeren bij aangesloten zijn, vraag en aanbod zo goed mogelijk op elkaar af. Een complexe kwestie, omdat je ook binnen een Europese landbouwmarkt werkt. De biolandbouwers hebben er alle belang bij om zich op die teelten te concentreren waar vraag naar is en dus terdege rekening te houden met de markstudies van onze ketenmanager, die niet alleen de Belgische, maar ook de Europese markt in kaart brengt."
Meer info
- Vincent Samborski en Luc Van Bellegem, De biologische landbouw in 2009, Departement Landbouw en Visserij, afdeling Monitoring en Studie, Brussel.
- Marktstudies over de biolandbouw (Bioforum)
- Bioforum
- Bio zoekt boer
Jan Bosteels
freelancejournalist
Tekst gepubliceerd op 22 juni 2010
