Jan Bosteels

Saoedi-Arabië is een van de oliestaten die inzet op groene technologie. Is het einde van het olietijdperk dan toch echt nabij? En wat is de rol van technologiereus IBM in dit verhaal?

Het is een merkwaardig nieuwsitem. Saoedi-Arabië, een land waar olie van oudsher even overvloedig is als water schaars, gaat zich in de toekomst concentreren op de ontzilting van water met behulp van zonne-energie in plaats van met uit fossiele olie gewonnen energie. Het koninkrijk in de woestijn produceert vandaag meer dan 18% van al het ontzilte zeewater ter wereld. De kosten om dat met behulp van aardolie te doen, lopen op. Saoedi-Arabië beschikt tegelijk ook over een bijzonder groot onbenut vermogen aan zonne-energie. De zon blaakt er het hele jaar door, met een potentieel van 2.000 kWh/m²/jaar. 

Begin januari 2010 zijn de Saoedi's begonnen met de bouw van een zonnepark met een capaciteit van 10 MW, dat tegen eind 2012 zo'n 30.000 m³ zoet water per dag zal produceren. Voor wie graag in Olympische zwembaden telt: met die hoeveelheid kan je er een dozijn vullen. De installatie die momenteel wordt gebouwd, zal de honderdduizend inwoners van de stad Al-Khafji aan de Perzische Golf van zoet water voorzien. De gebruikte ontziltingstechniek is die van de omgekeerde osmose. Over ongeveer drie jaar, op het moment dat deze installatie klaar is, begint de bouw van een nieuwe plant met een capaciteit die tien keer hoger zal liggen, op een nog nader te bepalen plaats. De bouw daarvan zal eveneens drie jaar duren. Met de opgedane kennis wil de oliestaat vervolgens ontziltingsinstallaties bouwen op verschillende andere plaatsen in het land.

Weg van olie
De overgang van door fossiele olie aangedreven ontziltingsinstallaties naar zonne-energie betekent een kleine revolutie voor de oliestaat, die momenteel zo'n 1,5 miljoen vaten olie per dag verbruikt om water te ontzilten. Ibrahim Al-Assaf, de Saoedische minister van Financiën, kondigde zelfs aan dat Saoedi-Arabië zijn focus zal verleggen naar hernieuwbare bronnen en in de toekomst schone energie zal exporteren, zoals het tot nog toe met olie deed. De ontziltingsinstallaties zijn immers tegelijk ook krachtcentrales die elektriciteit opwekken. Voor de nieuwe installatie zouden de PV-cellen stroom opwekken tegen een kostprijs van minder dan 0,3 riyal per kWu (minder dan 6 eurocent). In de Engelstalige krant Arab News stelde prins Turki bin Saud bin Muhammad, de vice-president van het KACST (de Saoedische wetenschappelijke organisatie achter het initiatief) dat de nieuwe installaties de productiekost van zoet water en elektriciteit met 40 procent zullen doen dalen.

PV of CSP?
Dat er sprake is van PV-cellen om de ontziltingsinstallatie van stroom te voorzien, kan verwondering wekken. Tot voor kort werd algemeen aangenomen dat CSP (Concentrated Solar Power, voor meer info hierover zie Dossier Hernieuwbare Energiebronnen) de beste methode is om een ontziltingsinstallatie aan te drijven. Een onderzoek van het Instituut voor Thermodynamica van de universiteit van Stuttgart uit 2007 besloot met de woorden: 'De ontzilting van zeewater met CSP is een betaalbare, duurzame en betrouwbare methode om zoet water te fabriceren in de MENA-regio. Meer nog: het is moeilijk om een geschikt alternatief te vinden voor dit concept.' De studie stipt wel aan dat het minstens tien tot vijftien jaar duurt om voldoende productiecapaciteit aan ontziltingsinstallaties met CSP te bouwen om de groeiende waterbehoefte van de regio te dekken. (Zie : www.dlr.de/tt/aqua-csp)

De PV-zonnepanelen uit Saoedi-Arabië bestaan echter niet uit doordeweekse PV-cellen. Het Saoedische KACST werkt al enige tijd samen met IBM, de steeds groener wordende technologiegigant die zich sinds enkele jaren met overgave op de markt van de zonne-energie heeft gestort. Op 11 februari van dit jaar maakte IBM bekend dat het een nieuwsoortige PV-cel heeft ontwikkeld die het efficiëntie-wereldrecord in zijn materiaalklasse heeft gebroken. De nieuwe fotovoltaïsche cel oogst 9,6% van de energie uit het invallende zonlicht en presteert daarmee 40% beter dan gelijkaardige cellen. De laag die het licht in elektriciteit omzet bestaat volledig uit ruim beschikbare materialen als koper, tin, zink, zwavel en/of selenium. Ook de productie van deze cellen is goedkoper en efficiënter dan met zijn voorgangers het geval was. In verhouding tot hun kostprijs zijn ze bijzonder efficiënt. Als dit allemaal bewaarheid wordt op industriële schaal, moeten we onze vaststaande meningen over CSP en PV misschien herzien. (Zie persbericht IBM)
 

Impact op het milieu
De ontziltingsplannen van Saudi-Arabië vestigen de aandacht op een kwestie die zich over een veel bredere regio uitstrekt. In het hele MENA-gebied (de Engelse verzamelnaam voor het Midden-Oosten en Noord-Afrika) is er bijzonder weinig zoet water per inwoner beschikbaar. Het is tevens het gebied waar 75% van alle ontziltingsinstallaties ter wereld zijn gevestigd. Sommige landen in de regio zijn voor meer dan 50% van hun waterverbruik afhankelijk van ontzilting. Als er op zo'n grote schaal zout wordt onttrokken aan zeewater, is er ook sprake van een impact op het milieu. De installaties pompen zout zeewater op en storten pekel (brijnwater of sterk gezouten water) terug in de zee. Er moet over gewaakt worden dat de pekel voldoende verdund in het zeewater terecht komt en op voldoende afstand van de inlaatklep voor zoetwaterproductie, omdat anders de efficiëntie van de ontziltingsinstallatie erop achteruit gaat. (Zie bv.: Institute for Hydro Mechanics, Universiteit van Karlsruhe of The Ocean Technology Group van The University of Sidney, Australië)

Gepubliceerd: maart 2010