Dat de oliereservers op aarde eindig zijn, betwist niemand. Dat er vroeg of laat een piekmoment aanbreekt waarop het ontginnen van olie steeds minder rendabel wordt, vloeit daar logischerwijze uit voort. Maar niemand is er vooralsnog in geslaagd om exact te voorspellen wanneer dat moment zich precies zal aandienen. Bovendien blijkt niemand met zekerheid te weten hoe groot de op rendabele wijze te ontginnen olievoorraden precies zijn. Een moeilijkheid daarbij is dat, naarmate olie schaarser wordt, de prijs stijgt, waardoor het rendabel wordt om voorheen onrendabele bronnen alsnog te ontginnen. Ziedaar in een notendop het probleem rond Peak Oil.De man die het probleem van de wereld-olievoorraden voor het eerst op scherp stelde was Marion King Hubbert, een Amerikaanse geoloog die van 1943 tot 1964 voor de oliegigant Shell werkte. Tot ongenoegen van zijn werkgever maakte hij in 1956 zijn voorspelling bekend dat de continentale olieproductie in de VS zou pieken rond het einde van de jaren zestig en het begin van de jaren zeventig.
De ontginning van een oliebron kent volgens Hubbert altijd hetzelfde verloop: exponentiële stijging van de productie, gevolgd door een piek, waarna de productie exponentieel daalt. Dit verloop geldt voor individuele oliebronnen, oliegebieden en uiteindelijk ook voor de hele wereldvoorraad. Hubbert kreeg gelijk toen de oliewinning in de VS vanaf 1970 achteruit begon te boeren. In de jaren zeventig voorspelde Hubbert dat hetzelfde het geval zou zijn voor de totale wereldproductie, ergens tussen 1995 en 2005. Wat dat betreft, was Hubbert kennelijk iets te pessimistisch, al is het niet duidelijk hoe pessimistisch precies.
Een mogelijke verklaring voor het uitblijven van het peak oil-moment is dat de olieconsumptie afnam in de jaren zeventig en tachtig en dat we dus, naar de geest van Hubberts theorie, nog even respijt hebben. Maar niet lang, voorspellen de opvolgers van Hubbert, zoals de Britse gepensioneerde geoloog Colin Campbell. Hij wordt door zijn voortijdige aankondigingen als een onheilsprofeet gezien, maar dat doet hij af met de boutade: 'Alle cijfers zitten ernaast, de vraag is alleen hoever ze ernaast zitten.' Met als gevolg dat sommige experts de piek in de nabije toekomst situeren, in 2012 bijvoorbeeld, en anderen in de verre toekomst, maar weinigen later dan 2030.
Het International Energy Agency (IEA), in het verleden een voorzichtige en behoudsgezinde bron van informatie over peak oil, kondigde onlangs aan dat als er geen grote nieuwe olievoorraden worden gevonden en de vraag naar olie de normale trend blijft volgen, de productie van conventionele olie zal pieken in 2020. De uitspraak is voor rekening van Faith Birol, de belangrijkste economist van het IEA. Het agentschap berekende dat de productie van olievelden die over hun piek heen zijn met zo'n 8,6% zou dalen tegen 2030. 'Zelfs als de vraag naar olie niet zou stijgen, zou de wereld meer dan 40 miljoen vaten olie per dag uit nieuwe bronnen moeten vinden om de productiedaling te compenseren. Dat is het equivalent van vier maal Saoedi Arabië', zo wordt Birol door The Economist geciteerd.
New Scientist ging onlangs nog een stap verder door de hele discussie rond Peak Oil 'irrelevant' te noemen. Een nieuw rapport van het UK Energy Research Centre, dat vijfhonderd eerdere onderzoeken samenbracht, concludeerde dat de oliepiek ergens tussen het verschijnen van het artikel (7 oktober 2009) en 2030 ligt. 'Het verschil tussen de meest pessimistische en de meest optimistische schatting bedraagt niet meer dan 15 à 20 jaar,' stelt Steve Sorrell, een van de auteurs van het rapport. En dat is een probleem, want twintig jaar volstaat maar nipt voor regeringen om een doordachte aanpak te ontwikkelen om de economische chaos aan te pakken die zal volgen uit de daling van de olieproductie. Als het een beetje tegenzit, rollen we recht van de grootste economische crisis in vijftig jaar in de grootste energiecrisis ooit.
De hierboven geciteerde uitspraak van Campbell – 'Alle cijfers zitten ernaast' – mag een dooddoener lijken, ze is dat bij nader toezien niet. Niemand kan exact zeggen hoe groot het totaal aan olievoorraden bedraagt, maar alles wijst erop dat het vet van de soep is. De tijd van grote olievondsten ligt al enige tijd achter ons. Bovendien worden de cijfers over de beschikbare voorraden vaak zorgvuldig geheim gehouden, of kunstmatig opgepept. De Energy Infomation Administration (EIA) van de VS schat de wereldvoorraad aan oliereserves op 1.342,207 miljard vaten. Op het eerste gezicht kunnen we op beide oren slapen, want daar komen we bij constant verbruik nog 43 jaar mee toe. Het gaat hier echter niet uitsluitend om 'bewezen reserves', dat zijn 'geschatte hoeveelheden waarvan geologische informatie aangeeft dat ze ontginbaar zijn onder de huidige economische en operationele voorwaarden.' Helaas garandeert de EIA alleen de juistheid van de gegevens uit de VS, de schattingen van andere landen zijn niet gecertificeerd.
Het mag dan moeilijk zijn om precies te weten hoeveel (ontginbare) olie de aarde nog bevat, we weten wel hoeveel we er elke dag doorjagen. Momenteel zitten we aan 85 miljoen vaten per dag (of 31 miljard vaten per jaar). Dat is, om het een beetje aanschouwelijk voor te stellen, hetzelfde als 5.400 Olympische zwembaden per dag (een vat olie bevat 158,9 liter). Het IEA voorspelt dat we tegen 2030 zo'n 105 miljoen vaten per dag zullen nodig hebben (of 38 miljard vaten per jaar). Er van uitgaand dat de conventionele oliebronnen zullen beginnen opdrogen ten laatste na 2030, wordt het zaak om uit te kijken naar alternatieven.
Veel hoop is gevestigd op nieuwe technieken om een maximaal rendement te halen uit reeds ontdekte en/of moeilijk ontginbare oliebronnen. Het goede nieuws is dat er in teerzand en olieschalie negen keer meer olie zit dan alles wat de mens ooit aan olie heeft gebruikt. Alleen is de ontginning van die zogenaamde onconventionele olie duur en milieuonvriendelijk. Het is dus zaak deze olie op een verstandiger manier te gebruiken dan we met de conventionele olie hebben gedaan. Dat is voorlopig niet het geval.
De Canadese teerzanden bevatten grote oliereserves, maar de olie eruit halen kost veel geld en verbruikt zeer veel water. Bovendien kan men met de traditionele ontginningsmethodes maar tot 75 meter diep gaan, en 80% van de bitumen zitten dieper. Heel wat olie zit opgesloten in olieschalie, een sedimentair gesteente dat vooral in Colorado, Utah en Wyoming voorkomt. Deze olie ontginnen kan alleen met een bijzonder energie-intensief proces.
Inzetten op aardgas en steenkool is evenmin een duurzame optie. Net als die van olie zijn de voorraden gas en steenkool per definitie eindig. De steenkoolvoorraden zijn groot (al weet niemand hoe groot precies), maar het verbranden van steenkool of het omzetten van steenkool in olie is bijzonder milieuonvriendelijk. Om een vat synthetische olie uit steenkool te produceren, heb je twee ton steenkool en vijftien vaten water nodig. Olie uit gas maken is iets milieuvriendelijker, maar je hebt 280 m3 gas nodig voor één vat olie.
Twee jaar geleden publiceerde Faith Birol van het IEA een opinie-artikel in The Independent met als centrale stelling: 'We moeten van olie af voor olie ons verlaat.' De transitie van olie naar alternatieve brandstoffen is al volop aan het gebeuren, stipte Birol aan. Waar mogelijk, stapt de mens af van olie, met name in de industrie, voor de productie van elektriciteit en voor de verwarming van huizen. Van de andere kant is er nog geen valabel alternatief voor olieproducten in de transportwereld. Birol schat de prijs van een vat olie op 150 dollar in 2030. Tegen die tijd zal China 13 miljoen vaten olie invoeren.
De rijke landen kunnen volgens Birol op verschillende manieren reageren. We kunnen verbrandingsmotoren nog efficiënter maken en inzetten op biobrandstoffen (als ze in lageloonlanden kunnen worden geproduceerd). De eerste generatie biobrandstoffen op basis van voedingsgewassen als maïs, is echter te mijden, omdat ze de voedselprijzen de hoogte injaagt. De tweede generatie biobrandstoffen, die uit cellulose wordt vervaardigd, en de derde generatie, op basis van algen, vormen betere alternatieven, maar er is voor beiden nog werk aan de winkel om ze goedkoop en op grote schaal te vervaardigen.
Op lange termijn moet er een alternatieve manier van transporteren komen, bijvoorbeeld met elektrische auto's, waarbij de stroom geproduceerd wordt door kerncentrales of via hernieuwbare energie. Ook voor de dieselmotoren van de scheepvaart en de kerosineslikkende luchtvaart moeten er alternatieven worden geïmplementeerd.
Al onze energie uit hernieuwbare bronnen produceren vóór het peak oil-moment aanbreekt wordt een huzarenklus. Volgens het door de Amerikaanse regering bestelde Hirsch-rapport, duurt het twintig jaar om voldoende projecten op het getouw te zetten om het tekort aan fossiele brandstoffen te ondervangen.
De tijd is gekomen om in te zetten op grootschalige projecten, zoals de Noordzeering voor de productie van windenergie en het installeren van grote zonthermische krachtcentrales in Zuid-Europa en Noord-Afrika. Zonne-energie uit fotovoltaïsche cellen belooft steeds goedkoper en efficiënter te worden. Maar boven alles is het belangrijk om zoveel mogelijk energie en olie te besparen. Want we durven wel eens vergeten dat we ook heel wat petroleum nodig zullen blijven hebben, niet om ze domweg te verbranden, maar voor het maken van belangrijke producten als plastics, bitumen, oliën en vetten.
Willem Middelkoop en Rembrandt Koppelaar, De permanente oliecrisis. Waarom benzine, gas en voedsel steeds duurder worden. Nieuw Amsterdam Uitgevers, 2008. www.peakoil.nl
Robert L. Hirsch e.a., Peaking of world oil production: Impacts, mitigation, & risk management:
download rapport versie februari 2005 (pdf, 319 KB) David Strahan, Extreme oil: Scraping the bottom of Earth's barreI, New Scientist, 02 December 2009
UK energy research centre - Global Oil Depletion
Recentste schattingen van de bewezen reserves olie en aardgas in de wereld (Energy Information Administration-gegevens van 3 maart 2009)
Gepubliceerd op 24 februari 2010
