Archief
21 oktober 2003 - ARGUSdebat: 'Ecologie en burgerschap'
Op 21 oktober 2003 presenteerde ARGUS vzw de tweede druk van het essay 'Ecologie en burgerschap' van Dirk Holemans. Bij die gelegenheid organiseerde ARGUS een debat tussen de auteur, Bart Martens (beleidscoördinator bij Bond Beter Leefmilieu) en Lieve Goorden (onderzoeker bij STEM - Studiecentrum voor Technologie, Energie & Milieu). Het debat werd geleid door Dirk Barrez (journalist bij VRT televisie).
'Ecologie en burgerschap - pleidooi voor een nieuwe levensstijl' is de vierde titel in de reeks milieu-essay's van ARGUS vzw. Dirk Holemans schreef dit essay in 1999, even voor hij in het Vlaamse parlement actief werd.
In dit essay analyseert de auteur het falen van ons democratisch bestel voor de aanpak van de ecologische crisis. Vandaag stelt hij vast dat de grote trends van zijn analyse overeind blijven: globalisering, individualisering en de evolutie naar een risicomaatschappij, maar dat er toch een maatschappelijke verschuiving merkbaar is.
Inzake milieu- en aanverwante risico's werden direct haalbare oplossingen uitgewerkt (bv. voedselagentschap), werden de zichtbare vormen van vervuiling aangepakt (bv. grove waterverontreiniging), en hebben we daardoor de illusie dat we de problemen onder controle hebben. Ten gronde hebben we echter niets opgelost
De globalisering neemt nog steeds toe. Ze gaat hand in hand met de 'ontmachtiging' van de politiek wat leidt tot een wankel geloof in de politiek.
Inzake individualisering is de verschuiving nog het grootst. Consumeren is voor velen de belangrijkste vorm van indentiteitsexpressie geworden. Het is bijzonder moeilijk om in deze context een lange-termijnverhaal rond ecologische vernieuwing te doen aanslaan.
Lieve Goorden onderschrijft de analyse van Dirk Holemans. Zijn boek gaf de aanzet tot heel wat onderzoek in opdracht van de overheid. Het beleid wordt vandaag geconfronteerd met een aantal onzekerheden: we kleven een individualistische levensstijl aan die breekt met heel wat klassieke tradities; de wetenschap hakt geen knopen meer door; er is een collectieve verantwoordelijkheid voor heel wat dingen die mis gaan. De overheid wil inzicht in deze evolutie en vraagt recepten om er mee om te gaan.
Ook Bart Martens is het met de analyse van Dirk Holemans eens, maar ook hij stelt trendverschuivingen vast: de risico's van vandaag liggen niet meer bij de 'traditionele' vervuilers, maar bij de individuele burger (bv. dioxine via allesbranders en verbranden tuinafval); de macht van de overheid en aanleunende instellingen op diverse niveaus taant; de grote milieuproblemen van vandaag hebben niet meer de armoede, maar de welvaart als drijvende kracht (consumentisme, wonen in het groen, ...) wat het moeilijker maakt om een draagvlak te vinden voor milieumaatregelen die op die welvaart inwerken (bv. aanpak automobiliteit).
Als oplossing verdedigt Dirk Holemans een 'dialogische democratie' waarbij de burgers niet via belangengroepen, maar rechtstreeks, via publiek debat bijdragen tot de beleidsvoorbereiding en -uitwerking. Als politiek secretaris van de Vlaamse groenen blijft hij geloven in dit uitgangspunt. Maar er is meer publieke ruimte voor (milieu)debat nodig. Holemans vraagt zich af hoe mensen vandaag te motiveren met een debat op een plaats 'buiten de markt'. De zoektocht naar een antwoord is vandaag voor Holemans begonnen.
Veel kan volgens Lieve Goorden worden geleerd uit proefprojecten rond een actieve inspraak van burgers bij het beleid (bv. milieubeleidsplan). Draagvlakverbreding krijgt men zeker wanneer men burgers vanaf de probleemformulering bij het uittekenen van beleid betrekt. Een belangrijker argument voor burgerparticipatie dan draagvlakverbreding is voor Goorden echter dat burgers ook inhoud aanleveren.
Dirk Holemans gelooft evenmin in consensus, wel in discussie en debat die kan leiden tot een gedragen visie van alle betrokkenen. Ook voor Lieve Goorden is consensus een irrealistische doelstelling. Het compromis is per definitie een slap iets. Wel weet zij uit ervaring dat door overleg in een 'machtsvrije ruimte' de stakeholders van een probleem of dossier tot een gemeenschappelijk, gedragen besluit kunnen komen. Mits oefening en goede procesbegeleiding kan de methodiek ook binnen een klassieke setting tot resultaat leiden.
