Geluid

2. Loeien, brullen, krijsen en feesten als de beesten...

Maken de dieren in het dierenpark Planckendael veel lawaai? Het valt nogal mee; gelukkig maar! Trouwens, de buren vinden dat dikwijls nog best apart, het geluid van brullende leeuwen ergens op de achtergrond bij hun zomerse barbecue. Maar ze denken er beslist anders over als men in het park een groot avondfeest zou geven met loeiharde muziek…

Lawaaihinder is een niet te onderschatten milieuprobleem. Dus treft het dierenpark maatregelen om de buren ‘te vriend te houden!’

Geen lawaai maken is de beste oplossing – maar jammer genoeg is dit niet altijd even haalbaar (Beeld je een ijzig stil speelterrein in of een geluidloze happening in de feesttent!?).

Wat we wel kunnen proberen, is het lawaai bij ons te houden. Nu is dat in een gebouw meestal best te doen. Je isoleert de muren met een flinke laag materiaal dat het geluid als het ware opslorpt, ‘absorbeert’, en de muren hebben niet langer ‘oren’.

In het dierenpark gebeuren de meeste activiteiten in de buitenlucht. Ook daarvoor zijn er oplossingen. Net als bij snelwegen werd een geluidsmuur opgetrokken. Je vindt hem aan de familieweide. Het bouwmateriaal bestaat uit puur gerecupereerd afval. Vlakbij deze geluidsmuur vind je een module die de kracht van het geluid aantoont.
Er staat een wijnglas en een luidspreker. Via de luidspreker wordt een geluid gericht op het wijnglas. Je gelooft vast je ogen niet: het glas zal door dat geluid bewegen – niet rinkelen of verschuiven – maar vervormen, net alsof het uit één of andere soepele plasticsoort gemaakt is… Je staat versteld!

Geluid bestaat uit trillingen. Deze kunnen zo sterk zijn dat ze niet enkel de lucht doen trillen, maar ook voorwerpen!

In grote lijnen werkt ons gehoor als volgt. Het horen begint in het buitenoor. De geluidsgolven worden opgevangen door de oorschelp.
Via de oorschelp wordt het geluid naar het trommelvlies geleid, en dat gaat dan trillen. De drie gehoorbeentjes (hamer, aambeeld, stijgbeugel), die samen het middenoor vormen, versterken vervolgens de geluidstrillingen. De haarcellen in het binnenoor vangen de trillingen op en zetten ze om in een signaal dat via de gehoorzenuw wordt doorgegeven aan de hersenen.

Heel knap dus wat er binnen in je lichaam gebeurt. Zoals je ziet, is het net technologie! Buiten, in de omgeving, gaat het geluid zich ook voortbewegen. Daarbij is niet alleen het volume van het geluid van belang, maar ook de toonhoogte. Er zijn namelijk een heleboel geluiden die we nooit zullen horen, omdat onze oren niet gemaakt zijn om die toonhoogtes waar te nemen. En of die nu hard of zacht zijn, dat doet er eigenlijk niet toe. Een vleermuis kan ontzettend hard roepen, maar we horen ze niet, omdat ze hele hoge tonen maakt. Supersonisch noemen we dat. Een olifant kan perfect ‘praten’ met een soortgenoot die een paar kilometer verder staat, zonder dat wij het horen. Zijn geluiden zijn namelijk zó laag dat onze oren ze niet kunnen horen; we noemen dat infrasoon.
Wij horen dus maar een gedeelte van de geluiden in onze omgeving.
Hoge tonen worden al gauw opgeslorpt, geabsorbeerd, door bladeren, muren, lucht, door de omgeving. Lage tonen, daarentegen, doen veel zaken die ze tegenkomen, gewoon meetrillen; voor ons lijkt het of ze er dwars doorheen gaan!
Geluid kan ook soms verrassende wegen volgen. Wat we daar het best van kennen, zijn de echo’s in de bergen en de galmen in een tunnel.

Ook daar vind je in Planckendael een verrassend voorbeeld van. Vind je de opstelling met de schalen? Je kan hier stille gesprekken afluisteren van op een afstand die je niet voor mogelijk houdt!